آفت شته جالیز: معرفی روش‌های کنترل

شته جالیز با نام علمی Aphis gossypii، یکی از آفات مهم و خسارت‌زای محصولات جالیزی و بسیاری از گیاهان زراعی است که در اغلب مناطق کشاورزی کشور مشاهده می‌شود. این حشره کوچک با تغذیه از شیره گیاهی، موجب تضعیف بوته، کاهش رشد و افت عملکرد محصول می‌شود. همچنین به دلیل قدرت تکثیر بالا، دامنه میزبانی وسیع و توانایی انتقال بیماری‌های ویروسی، اهمیت اقتصادی زیادی دارد. شناخت دقیق شته جالیز، ویژگی‌های زیستی و نحوه خسارت آن، اولین گام در مدیریت صحیح و کنترل مؤثر این آفت به شمار می‌رود. در این راهنما علائم خسارت، گیاهان میزبان، روش‌های کنترل و بهترین سم برای از بین بردن آن را بیان می‌کنیم.

نحوه خسارت شته جالیز
شته جالیز با مکیدن شیره گیاهی باعث برهم خوردن تعادل تغذیه‌ای گیاه شده و منجر به کاهش فتوسنتز و افت رشد طبیعی گیاه می‌شود. این شته علاوه بر خسارت مستقیم باعث ایجاد خسارت‎‌های غیر مستقیم نیز می‌شود. مهم‌ترین علائم خسارت شته جالیز عبارتند از:

• ضعف عمومی بوته و کند شدن رشد رویشی
• پیچیدگی، بدشکلی و جمع‌شدگی برگ‌ها
• زردی برگ‌ها و کاهش شادابی گیاه
• ریزش گل‌ها و کاهش تشکیل میوه
• کاهش اندازه، کیفیت و بازارپسندی محصول
• بروز علائم پژمردگی و کمبود عناصر غذایی حتی در شرایط مناسب آبیاری

شته‌ها معمولاً در ابتدا در سطح زیرین برگ‌ها مستقر می‌شوند و با افزایش جمعیت، به سایر اندام‌های گیاه گسترش می‌یابند. در آلودگی‌های شدید، گیاه دچار استرس شده و رشد آن به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد.

خسارت‌های غیرمستقیم شته جالیز

آین آفت می‌تواند در مدت کوتاهی خسارت گسترده‌ای ایجاد کرده و باعث کاهش چشمگیر عملکرد و کیفیت محصولات شود.

• ترشح ماده‌ای چسبناک به نام عسلک روی سطح برگ‌ها
• کاهش فتوسنتز به دلیل پوشیده شدن برگ‌ها از عسلک
• فراهم شدن شرایط مناسب برای رشد قارچ فوماژین (کپک دوده‌ای)
• انتقال ویروس‌های بیماری‌زای گیاهی از یک گیاه به گیاه دیگر

بهترین سم برای شته جالیز

در صورت افزایش جمعیت شته جالیز و عبور آفت از آستانه زیان اقتصادی، استفاده از حشره کش می‌تواند روش مؤثری باشد. با این حال، مبارزه شیمیایی باید هدفمند و اصولی انجام شود و شامل انتخاب سم مناسب، رعایت دز توصیه‌شده، توجه به دوره کارنس و تناوب مصرف آن باشد. توجه داشته باشید که استفاده بی‌رویه می‌تواند منجر به مقاومت شته‌ها و آسیب به حشرات مفید و محیط زیست شود.

• ایمیداکلوپراید کنفیدور
• آکتارا
• مموری
• دلتامترین
• چس
• پریمور
• استامی پراید
• استپکی
• دیمتوات
• دیکلرووس

گیاهان میزبان شته جالیز

شته جالیز، آفتی پلی‌فاژ است که می‌تواند روی بسیاری از گیاهان زراعی و باغی تغذیه و تکثیر شود. وجود گیاهان میزبان مناسب، شرایط رشد و تکثیر سریع این آفت را فراهم می‌کند. همچنین این آفت به انتقال ویروس‌های گیاهی  نیز کمک کند. شناسایی گیاهان میزبان و مدیریت آن‌ها، بخشی از برنامه‌های پیشگیری و کنترل مؤثر این شته محسوب می‌شود. مهم‌ترین گیاهان میزبان شته جالیز عبارتند از:

• خیار
• هندوانه
• خربزه
• کدو
• پنبه
• گوجه‌فرنگی
• فلفل

• کتان

روش‌های طبیعی مبارزه با شته جالیز

برای مدیریت شته جالیز، بهتر است از ترکیب روش‌های پیشگیرانه، مدیریتی و بیولوژیک در قالب مدیریت تلفیقی آفات (IPM) استفاده شود. به عنوان مثال در کنار سموم شیمیایی، می‌توان از روش‌های کم خطر مانند: آفت‌کش‌های گیاهی نیز استفاده کنید تا کنترل آفت به‌صورت پایدار و بلندمدت امکان‌پذیر باشد.

• استفاده از نشاهای سالم و عاری از آلودگی
• نصب کارت زرد و رول زرد چسبنده به‌ویژه در گلخانه‌ها
• رعایت بهداشت مزرعه و گلخانه و حذف علف‌های هرز
• تنظیم مناسب دما و رطوبت و جلوگیری از شرایط مساعد برای تکثیر شته‌ها

استفاده از دشمنان طبیعی

حفظ و تقویت دشمنان طبیعی نقش مهمی در کاهش جمعیت این شته دارد و می‌تواند نیاز به سموم شیمیایی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد.

• بالتوری سبز: لاروها با تغذیه فعال از شته‌‌ها،به کنترل جمعیت آفات کمک می‌کند. بالتوری سبز (Chrysoperla carnea) از مهم‌ترین شکارچیان شته جالیز است.
• کفشدوزک‌ها (Coccinellidae) : این شکارچیان طیبعی و سازگار با محیط زیست در زمان کوتاهی قادر به شکار و تغذیه از شته‌ها را دارند.
• زنبور پارازیتوئید و پشه شته‌خوار: زنبور پارازیتوئید (Aphidius colemani) تخم‌گذاری خود را در بدن شته‌ها انجام می‌دهد. پشته شته خوار (Aphidoletes aphidimyza) نیز شته‌ها را شکار می‌کند. استفاده همزمان از این دو شکارچی، باعث کاهش شدید شته جالیز در گلخانه می‌شود.

قارچ‌های بیمارگر برای از بین بردن شته جالیز

در شرایط رطوبت و دمای مناسب، فعالیت برای قارچ‌های بیمارگر (Lecanicilliummuscarium، Beauveria bassiana) در گلخانه‌ها فراهم می‌شود. قارچ‌های بیمارگر از طریق آلوده کردن شته‌ها و سایر آفات گیاهی، باعث مرگ آن‌ها می‌شود. از این قارچ‌ها می‌توان به همراه سایر روش‌های طبیعی، برای مبارزه با آفت شته جالیز استفاده کرد.

آفت‌کش‌های گیاهی برای از بین بردن شته جالیز

در مدیریت شته جالیز، استفاده از آفت‌کش‌های گیاهی به عنوان جایگزین کم خطر سموم شیمیایی شناخته ‌می‌شود.

• حشره کش بیولوژیک پالیزین: این حشره‌کش حاوی روغن نارگیل، قادر به کنترل شته جالیز در محصولاتی از جمله: خیار گلخانه‌ای، درختان پسته و انگور است. حشره‌کش پالیزین بدون جایگذاری اثر سم یکی از بهترین سموم گیاهی در کشاورزی ارگانیک است.